AI verandert niet alleen hoe studenten leren. Het verandert ook wat je eigenlijk nog wilt toetsen.

Veel gesprekken over AI in het onderwijs beginnen bij hulpmiddelen. Mag een student AI gebruiken? Wanneer wel, wanneer niet? Hoe controleer je dat? Maar die vragen komen eigenlijk pas later. De eerste vraag is veel belangrijker: wat wil je dat een student leert?

Precies daar schuift er door AI iets fundamenteels. Want als een tool in een paar seconden een redelijke samenvatting, een eerste analyse of een keurige tekst kan maken, dan verandert de waarde van sommige leerdoelen. Niet alles wat vroeger een goed einddoel was, is dat nog in dezelfde vorm. Dat betekent niet dat kennis verdwijnt. Het betekent wel dat onderwijs vaker moet opschuiven van reproductie naar begrijpen, analyseren, beoordelen, evalueren, vergelijken, verbeteren en verantwoorden.

Daarom gaat dit onderwerp niet alleen over toetsing. Het gaat over de hele lijn van je onderwijs. Over leerdoelen. Over wat studenten oefenen. Over wat je formatief laat uitproberen. En over wat je uiteindelijk summatief laat zien. Wie daar niet opnieuw naar kijkt, loopt het risico dat onderwijs en toetsing nog wel bekend aanvoelen, maar minder goed aansluiten op wat studenten nu echt moeten leren in een tijd van AI (Beekman et al., 2025; Npuls, 2025).

De echte startvraag is niet: mag AI hier?

Die vraag wordt vaak als eerste gesteld, maar eigenlijk is het een tweede vraag. Eerst moet duidelijk zijn wat de student zelf moet kennen, kunnen en verantwoorden. Pas daarna kun je bepalen of AI daar een plek in heeft, en zo ja: welke.

Dat is belangrijk, omdat AI niet alleen het werkproces verandert, maar ook de betekenis van sommige prestaties. Een student die vroeger een tekst schreef om te laten zien dat hij een onderwerp begreep, kan nu met AI relatief snel tot een acceptabel resultaat komen. Daardoor moet je als docent scherper kijken: gaat dit leerdoel eigenlijk over schrijven, over begrijpen, over argumenteren, over kritisch beoordelen, of over iets anders?

Zodra die vraag helder wordt, worden keuzes over onderwijs en toetsing ook helderder. Dan wordt zichtbaar wanneer AI best mag ondersteunen, wanneer je AI juist wilt begrenzen, en wanneer je wilt dat de student iets volledig zelfstandig laat zien (Attewell, 2024).

Leerdoelen veranderen mee met AI

De invloed van AI op leerdoelen is groter dan soms wordt gedacht. Natuurlijk blijven basiskennis, begrip en oefening belangrijk. Maar in veel opleidingen worden eenvoudige vormen van reproductie minder onderscheidend. Een student hoeft niet meer veel moeite te doen om een eerste versie van een tekst, uitleg of overzicht te krijgen. Daardoor komt de vraag sterker op tafel: wat moet een student méér kunnen dan alleen iets reproduceren?

Daar verschuiven leerdoelen steeds vaker naar hogere orde vaardigheden. Studenten moeten niet alleen informatie kunnen geven, maar ook kunnen analyseren of die informatie klopt. Ze moeten teksten kunnen beoordelen op kwaliteit. Ze moeten verschillende antwoorden kunnen vergelijken. Ze moeten voorstellen, argumenten of adviezen kunnen evalueren. En ze moeten kunnen uitleggen waarom de ene keuze beter is dan de andere.

In het mbo krijgt dat vaak vorm in concrete beroepssituaties. Een student moet bijvoorbeeld niet alleen een procedure kennen, maar ook kunnen inschatten wanneer die procedure wel of niet passend is. In het hbo zie je vaker dat studenten niet alleen een analyse moeten maken, maar ook de kwaliteit van een tekst, voorstel of advies kritisch moeten beoordelen en verbeteren. In beide gevallen verschuift het accent van alleen uitvoeren naar ook kritisch denken en professioneel verantwoorden (Miao & Cukurova, 2024).

Kennis verdwijnt niet. Kennis wordt juist belangrijker.

Soms hoor je dat AI kennis minder belangrijk maakt, omdat informatie altijd beschikbaar is. In de praktijk is dat een misleidende gedachte. Juist als studenten met AI werken, hebben zij kennis nodig om te kunnen zien of een antwoord klopt, of iets ontbreekt, of een voorstel bruikbaar is.

Wie te weinig kennis heeft, wordt sneller afhankelijk van AI. Dan lijkt een antwoord al snel goed genoeg, simpelweg omdat de student niet ziet waar het zwak, onjuist of te algemeen is. Dat maakt kennis geen ouderwets onderdeel van het curriculum, maar juist een noodzakelijke basis voor goed leren en verantwoord gebruik van AI.

Dat heeft ook gevolgen voor leerdoelen. Basiskennis hoeft niet minder aandacht te krijgen, maar moet vaker bewust worden gekoppeld aan hogere orde doelen. Niet alleen: de student kent het model. Maar ook: de student kan beoordelen wanneer het model bruikbaar is. Niet alleen: de student kent een procedure. Maar ook: de student kan verantwoorden waarom deze procedure hier wel of niet passend is. Zo wordt kennis de onderlaag voor beter denken, niet een los eindpunt op zichzelf (Beekman et al., 2025).

Als doelen veranderen, moet onderwijs mee veranderen

Deze verschuiving in leerdoelen heeft directe gevolgen voor onderwijsactiviteiten. Want als je wilt dat studenten leren analyseren, beoordelen, evalueren en verbeteren, dan moeten ze daar ook echt mee oefenen.

Dat lijkt vanzelfsprekend, maar daar gaat het in de praktijk vaak mis. Dan staat er in een leerdoel iets over kritisch denken of professioneel afwegen, terwijl de onderwijsactiviteiten vooral blijven hangen in uitleg, reproductie of het maken van een eindproduct. Dan is de kans groot dat studenten niet echt oefenen met wat jij uiteindelijk belangrijk zegt te vinden.

In een AI-rijke leeromgeving worden onderwijsactiviteiten daarom belangrijker als oefenruimte. Studenten kunnen AI daar bijvoorbeeld gebruiken om verschillende antwoorden naast elkaar te zetten, zwakke teksten te verbeteren, alternatieven te vergelijken of fouten in een voorstel op te sporen. De waarde zit dan niet in het snelle antwoord van AI, maar in wat de student ermee doet.

Voor mbo-docenten kan dat betekenen dat studenten verschillende handelingsopties in een werksituatie leren afwegen. Voor hbo-docenten kan het betekenen dat studenten leren beoordelen welk advies of welke analyse het sterkst is en waarom. In beide gevallen verschuift het leren van alleen produceren naar ook kritisch omgaan met wat geproduceerd wordt (European Commission, 2022).

Formatief toetsen wordt de plek waar studenten leren omgaan met AI

Als studenten iets nieuws moeten leren, moeten zij kunnen oefenen zonder dat elk resultaat meteen een eindbeoordeling krijgt. Dat maakt formatief toetsen in een tijd van AI extra belangrijk.

Formatieve opdrachten zijn bij uitstek geschikt om studenten te laten ontdekken waar AI nuttig is, waar AI fouten maakt en waar hun eigen oordeel nodig blijft. Juist daar kun je studenten laten oefenen met hogere orde vaardigheden. Bijvoorbeeld door twee AI-antwoorden met elkaar te vergelijken. Of door een door AI geschreven tekst kritisch te verbeteren. Of door een voorstel van AI te beoordelen op bruikbaarheid in een concrete beroepscontext.

Dat soort opdrachten doet iets anders dan alleen kennis controleren. Ze maken zichtbaar hoe een student leest, vergelijkt, analyseert en afweegt. En precies dat zijn vaak de vaardigheden die door AI belangrijker worden.

Formatief toetsen krijgt daarmee een dubbele functie. Het helpt studenten om inhoud te leren, én het helpt hen om bewuster en kritischer met AI om te gaan. Dat maakt het niet alleen een voorbereiding op summatieve toetsing, maar ook een belangrijk onderdeel van toekomstgericht onderwijs (Beekman et al., 2025).

Summatief toetsen moet laten zien wat de student zélf beheerst

Waar formatief toetsen gericht is op leren en ontwikkelen, moet summatief toetsen een oordeel mogelijk maken. Dan moet zichtbaar worden of een student het leerdoel daadwerkelijk beheerst. Juist daarom is het zo belangrijk dat summatieve toetsing goed aansluit op de veranderde leerdoelen.

Als een leerdoel vraagt om analyseren, beoordelen, evalueren of professioneel afwegen, dan moet de summatieve toets dat ook echt zichtbaar maken. Een algemene thuisopdracht of standaardtekst is daar vaak te zwak voor. Niet alleen omdat AI kan helpen bij het schrijven, maar vooral omdat zo’n product onvoldoende laat zien of de student zelf het hogere orde denken heeft uitgevoerd.

Dat betekent dat docenten sterker moeten ontwerpen. Soms vraagt dat om een casustoets. Soms om een simulatie of praktijktoets. Soms om een combinatie van kennis, toepassing en toelichting. De exacte vorm hangt af van het leerdoel, maar de onderliggende vraag blijft steeds hetzelfde: kan ik uit deze toets echt afleiden wat de student zelf begrijpt, afweegt en verantwoordt? (Attewell, 2024).

De samenhang tussen doelen, onderwijs en toetsing wordt nu echt zichtbaar

Misschien is dit wel de belangrijkste opbrengst van de hele AI-discussie: het maakt heel scherp zichtbaar of de samenhang in een curriculum klopt.

Als leerdoelen verschuiven naar analyseren, beoordelen en evalueren, dan moeten onderwijsactiviteiten studenten daarmee laten oefenen. En dan moet toetsing datzelfde zichtbaar maken. Zodra één van die drie achterblijft, ontstaat er een scheef ontwerp. Dan zeg je bijvoorbeeld dat kritisch denken belangrijk is, maar geef je daar weinig ruimte voor in onderwijs en toets je het uiteindelijk ook niet goed.

Juist daarom helpt het om je eigen onderwijs steeds langs een paar eenvoudige vragen te leggen. Wat moet de student leren? Welke vorm van denken of handelen hoort daarbij? Hoe oefent de student dat? En hoe laat de student uiteindelijk zien dat het ook echt beheerst wordt?

Die vragen lijken simpel, maar ze helpen enorm om rust te brengen in een onderwerp dat voor veel docenten snel ingewikkeld voelt. Ze maken ook duidelijk dat AI niet alleen een technisch vraagstuk is, maar vooral een didactisch en toetskundig vraagstuk (Npuls, 2025).

Hoe kun je AI als docent hier praktisch voor gebruiken?

AI verandert dus niet alleen de leerdoelen van studenten. Het kan jou als docent ook helpen om die leerdoelen opnieuw te bekijken. Niet door jouw afweging over te nemen, maar door je te helpen scherper te zien waar leerdoelen, onderwijs en toetsing nog niet goed op elkaar aansluiten.

Een goede manier om AI in te zetten is om je huidige leerdoelen kritisch te laten analyseren. Bijvoorbeeld met de vraag of ze nog te veel op reproductie gericht zijn, of dat ze sterker geformuleerd kunnen worden richting analyseren, beoordelen of onderbouwen.

Je kunt ook AI gebruiken om onderwijsactiviteiten te laten herschrijven, zodat die beter passen bij hogere orde doelen. Of om summatieve toetsvormen te laten vergelijken op bewijskracht. De kracht zit dus niet in “maak mijn onderwijs”, maar in “help mij scherper zien waar mijn ontwerp nog onvoldoende aansluit”.

Praktische prompts om je leerdoelen en onderwijs te herontwerpen

Als je wilt onderzoeken of je leerdoelen aangescherpt moeten worden, kun je bijvoorbeeld deze prompt gebruiken:

Ik geef les in [mbo/hbo], opleiding [naam], en gebruik deze leerdoelen: [plak leerdoelen]. Help mij deze leerdoelen scherper te formuleren, zodat duidelijker wordt wat studenten zelf moeten kennen, kunnen en verantwoorden in een tijd van AI.

Als je specifiek wilt kijken naar de verschuiving naar hogere orde vaardigheden, werkt deze prompt goed:

Analyseer deze leerdoelen: [plak leerdoelen]. Geef aan welke doelen door de invloed van AI meer gericht zouden moeten worden op analyseren, beoordelen, evalueren, vergelijken of onderbouwen.

Wanneer je wilt kijken of een opdracht eigenlijk bedoeld is als oefening of als bewijs van beheersing, kun je AI ook zo inzetten:

Ik heb deze opdracht: [beschrijving]. Help mij onderscheid maken tussen wat hierin bedoeld is als oefening en wat bedoeld is als bewijs van beheersing.

Voor de rol van AI per leerdoel kan deze prompt helpen:

Voor deze leerdoelen [plak leerdoelen] wil ik bepalen of AI vermeden, begrensd of geïntegreerd moet worden. Maak een overzicht per leerdoel met een korte uitleg waarom.

Als je onderwijsactiviteiten wilt aanpassen aan hogere orde doelen, werkt een prompt als deze vaak goed:

Ontwerp drie eenvoudige leeractiviteiten voor studenten in [mbo/hbo, opleiding], passend bij deze leerdoelen: [plak leerdoelen]. Zorg dat minimaal één activiteit gericht is op het beoordelen of verbeteren van AI-output.

En als je wilt kijken of je summatieve toets nog wel laat zien wat jij eigenlijk wilt beoordelen, kun je bijvoorbeeld vragen:

Ik wil weten of mijn summatieve toets echt laat zien wat de student zelf beheerst. Dit is mijn toets: [beschrijving]. Analyseer welk bewijs van beheersing zichtbaar wordt en waar dat nog te zwak is.

Hoe ziet dat eruit in mbo en hbo?

Voor een mbo-context kan AI je bijvoorbeeld helpen om leerdoelen sterker te koppelen aan beroepssituaties. Dan verschuift een doel van “de student kent de stappen van een procedure” naar “de student kan in een concrete werksituatie beoordelen welke stap op dat moment het meest passend is en waarom”.

\Voor een hbo-context kan een leerdoel verschuiven van “de student schrijft een analyse” naar “de student kan de kwaliteit van een analyse beoordelen, verbeterpunten aanwijzen en onderbouwen waarom een aangepaste versie sterker is”.In beide sectoren zie je dezelfde beweging: het eindpunt verschuift van alleen produceren naar ook kritisch lezen, vergelijken, afwegen, verbeteren en verantwoorden.

De belangrijkste vraag voor docenten verandert mee

De vraag is dus niet alleen meer: wat moet mijn student kennen? De vraag wordt vaker: wat moet mijn student kunnen doen met kennis, informatie, teksten en AI-output?

Dat is de verschuiving waar veel opleidingen nu middenin zitten. En die verschuiving vraagt niet alleen om nieuwe regels over AI, maar vooral om scherper geformuleerde leerdoelen, beter gekozen onderwijsactiviteiten en toetsing die echt laat zien wat de student zelf beheerst.

Wie daar bewust mee aan de slag gaat, merkt vaak dat de AI-discussie minder vaag wordt. Dan gaat het niet meer over alles tegelijk, maar over iets heel concreets: wat wil ik dat mijn studenten leren, en hoe maak ik dat zichtbaar?

Bronnen

• Attewell, S. (2024, April 22). Exploring AI and assessment – avoid, outrun or embrace. Jisc.
• Beekman, K., Draaijer, S., Beckers, J., Schagen, E., & Hofman, I. (2025). Toetsing en examinering in het tijdperk van AI (Handreiking 1). Npuls.
• European Commission, Directorate-General for Education, Youth, Sport and Culture. (2022). Ethical guidelines on the use of artificial intelligence (AI) and data in teaching and learning for educators. Publications Office of the European Union.
• Miao, F., & Cukurova, M. (2024). AI competency framework for teachers. UNESCO.
• Npuls. (2025, May 27). Visie op toetsing, examinering en AI + handreikingen. Npuls.

Programmatisch Toetsen voor Ontwikkelingsgericht Onderwijs: Begrip en Toepassing

Samenvatting: Een datapunt heeft een formatieve of summatieve functie, nooit beide. Met betrekking tot transparantie, betrouwbaarheid en validiteit van toetsing moet er bij het ontwerp ook duidelijke keuzes worden gemaakt of een datapunt een formatieve of summatieve functie heeft. Bij zowel formatieve als summatieve dataputen is de ontwikkelingsgerichte terugkoppeling naar de student cruciaal. Daarnaast is het aan de docent of er ook bijstellingen voor het onderwijs nodig zijn,

Programmatisch toetsen wordt steeds vaker gezien als een oplossing om onderwijs en toetsing meer ontwikkelingsgericht in te zetten. In dit artikel behandelen we de volgende onderwerpen:

1. Wat is de formatieve of summatieve functie van toetsen?

• Formatieve functie van toetsen: Dit richt zich op het ondersteunen van het leerproces en het verzamelen van informatie om de instructie te verbeteren. Het helpt docenten en studenten begrijpen waar de student zich bevindt in hun leerproces en wat ze moeten doen om te verbeteren.

• Summatieve functie van toetsen: Deze functie beoordeelt de prestaties van studenten aan het einde van een leerperiode en geeft een oordeel over de behaalde leerdoelen. Dit type toetsing wordt vaak gebruikt voor het geven van cijfers en het nemen van beslissingen over bevordering of diplomering.

2. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen formatieve en summatieve toetsen?

• Overeenkomsten: Beide vormen van toetsen verzamelen informatie over de prestaties van studenten, maar ze hebben verschillende doelen en timing.

• Verschillen: Formatieve toetsen richten zich op leren tijdens het proces, terwijl summatieve toetsen gericht zijn op prestaties na afloop van het leerproces.

3. Wat is ontwikkelingsgericht toetsen?

• Ontwikkelingsgericht toetsen legt de nadruk op het ondersteunen en bevorderen van de ontwikkeling van leerlingen of studenten. Het meet voortgang en groei van studenten in plaats van alleen hun eindresultaten.

4. Hoe verhoudt programmatisch toetsen zich tot formatief en summatief toetsen en ontwikkelingsgericht toetsen?

• Programmatisch toetsen: Dit integreert formatieve en summatieve elementen en is nauw verbonden met ontwikkelingsgericht toetsen. Het biedt een alomvattend beeld van de prestaties, competenties en ontwikkeling van studenten gedurende een hele opleiding of programma.

• Formatief en summatief toetsen: Deze vullen elkaar aan binnen programmatisch toetsen, waarbij formatieve toetsen het leerproces ondersteunen en summatieve toetsen de prestaties aan het einde meten.

• Ontwikkelingsgericht toetsen: Dit is sterk verweven met programmatisch toetsen, waarbij de focus ligt op groei, competentieontwikkeling en continue feedback.

5. Is een datapunt bij programmatisch toetsen formatief of summatief?

• Bij programmatisch toetsen kunnen datapunten of formatief of summatief zijn, afhankelijk van het doel en het moment in het beoordelingsproces.

6. Wat is de rol van constructive alignment bij programmatisch toetsen?

• Constructive alignment: Dit zorgt ervoor dat leerdoelen, onderwijsactiviteiten en beoordelingen in overeenstemming zijn. Het waarborgt dat toetsen de beoogde leerresultaten meten en helpt het onderwijsproces te verbeteren.

Programmatisch toetsen is een veelzijdige benadering die de kwaliteit van het onderwijs en de beoordeling verbetert door formatieve en summatieve elementen te integreren en te aligneren met de leerdoelen, wat resulteert in een meer ontwikkelingsgerichte en effectieve onderwijsomgeving.

Programmatisch toetsen en de formatieve en summatieve functie van toetsen

Programmatisch toetsen wordt steeds vaker gezien als een oplossing om onderwijs en toetsing meer ontwikkelingsgericht in te zetten. In dit stuk wordt ingegaan op de de volgende onderwerpen:

• Wat is de formatieve of summatieve functie van toetsen
• Wat zijn de verschillen en overeenkomsten
• Wat is ontwikkelingsgericht toetsen
• Wat is programmatisch toetsen
• Zijn datapunten formatief of summatief

De conclusie is dat een datapunt een formatieve of summatieve functie heeft. Met betrekking tot transparantie, betrouwbaarheid en validiteit van toetsing moet er bij het ontwerp ook duidelijke keuzes worden gemaakt wat de functie is van het datapunt. Bij zowel formatieve als summatieve dataputen is de terugkoppeling naar de student cruciaal. Daarnaast is het aan de docent of er ook bijstellingen voor het onderwijs nodig zijn,

Wat is de formatieve of summatieve functie van toetsen

Formatieve functie van toetsen:

De formatieve functie van toetsen richt zich op het ondersteunen van het leerproces en het verzamelen van informatie om de instructie te verbeteren. Het helpt docenten en studenten om te begrijpen waar de student staat in hun leerproces en wat ze moeten doen om te verbeteren.

Summatieve functie van toetsen:

De summatieve functie van toetsen beoordeelt de prestaties van studenten aan het einde van een leerperiode en geeft een oordeel over de behaalde leerdoelen. Dit type toetsing wordt vaak gebruikt voor het geven van cijfers en het nemen van beslissingen over bevordering of diplomering.

Voorbeelden van formatieve toetsen:

• Klasdiscussies en peer assessments: Studenten nemen deel aan discussies en geven feedback aan hun medestudenten over hun bijdragen. Dit stelt studenten in staat om hun begrip te verdiepen en feedback te ontvangen voor verbetering.
• Tussentijdse toetsen: Docenten geven regelmatig korte toetsen om te controleren of studenten de behandelde stof begrijpen. Deze toetsen helpen docenten om hun instructie aan te passen aan de behoeften van de studenten.
• Formatieve rubrieken: Docenten ontwikkelen rubrieken die specifieke criteria bevatten waarmee studenten hun eigen werk kunnen beoordelen voordat ze het indienen. Dit stelt studenten in staat om hun werk te verbeteren op basis van de criteria.

Voorbeelden van summatieve toetsen:

• Eindtentamens: Studenten nemen deel aan een examen aan het einde van een cursus om hun kennis en begrip van de volledige inhoud te evalueren. De resultaten resulteren vaak in een cijfer voor de cursus.
• Afsluitende projecten: Studenten werken aan een groot project gedurende een bepaalde periode en worden beoordeeld op basis van hun eindresultaat. Dit kan een presentatie, een paper, of een ander eindproduct zijn.
• Standaardgestuurde beoordelingen: Docenten gebruiken gestandaardiseerde tests om te meten hoe goed studenten presteren volgens vastgestelde normen of leerdoelen.

Overeenkomsten en verschillen tussen formatieve en summatieve toetsen:

Beide vormen van toetsen verzamelen informatie over de prestaties van studenten, maar ze hebben verschillende doelen en timing.

Formatieve toetsen zijn gericht op leren tijdens het proces, terwijl summatieve toetsen gericht zijn op de prestaties na afloop van het leerproces.

Feedback van William richt zich op feed-up (waar ben ik naartoe?), feed-back (waar sta ik nu?), en feed-forward (hoe kom ik daar?). Dit is cruciaal voor formatieve toetsen om studenten te begeleiden en te motiveren.

Feedback van Black benadrukt het belang van effectieve feedback, inclusief duidelijke doelen, specifieke informatie en mogelijkheden voor zelfregulering. Dit is relevant voor zowel formatieve als summatieve toetsen om zinvolle feedback te geven die gericht is op verbetering.

Waarom zijn beide vormen van toetsen belangrijk voor het onderwijs?

Formatieve toetsen helpen docenten en studenten om het leerproces te verbeteren door middel van continue evaluatie en feedback. Ze ondersteunen gepersonaliseerd leren en zorgen ervoor dat studenten hun zwakke punten kunnen aanpakken.

Summatieve toetsen bieden een eindbeoordeling van de prestaties van studenten en zijn nodig voor beslissingen over bevordering of certificering. Ze geven een overzicht van wat studenten hebben bereikt op een bepaald niveau.

De rol van de docent en de student bij onderwijs en toetsing:

Docenten: Docenten ontwerpen, beheren en beoordelen zowel formatieve als summatieve toetsen. Ze gebruiken formatieve toetsen om instructie aan te passen en feedback te geven. Bij summatieve toetsen zijn ze verantwoordelijk voor het objectief beoordelen van de prestaties van studenten.

Studenten: Studenten nemen actief deel aan formatieve toetsen door feedback te ontvangen en hun prestaties te verbeteren. Bij summatieve toetsen is hun rol om hun best te doen en hun kennis en vaardigheden te laten zien. Ze kunnen ook de feedback van summatieve toetsen gebruiken om te reflecteren en te groeien in hun leren.

Wat is ontwikkelingsgericht toetsen

Ontwikkelingsgericht toetsen is een benadering van toetsing binnen het onderwijs die de nadruk legt op het ondersteunen en bevorderen van de ontwikkeling van leerlingen of studenten. Het is gericht op het meten van de voortgang en groei van studenten in plaats van alleen hun eindresultaten. Hier zijn enkele kernkenmerken van ontwikkelingsgericht toetsen:

1. Focus op leren en groei: In plaats van zich uitsluitend te richten op het beoordelen van de prestaties van studenten, concentreert ontwikkelingsgericht toetsen zich op het begrijpen van waar studenten zich bevinden in hun leerproces en hoe ze zich kunnen verbeteren.
2. Feedback en begeleiding: Ontwikkelingsgericht toetsen benadrukt het belang van feedback en begeleiding voor studenten. Docenten verstrekken constructieve feedback die studenten helpt hun sterke punten en zwakke punten te identificeren en stelt hen in staat hun prestaties te verbeteren.
3. Gevarieerde beoordelingsmethoden: Het omvat verschillende beoordelingsmethoden, waaronder formatieve toetsen, peer-assessment, zelf-assessment, observaties, en portfolio-beoordelingen. Deze variatie biedt een breder beeld van de prestaties en ontwikkeling van studenten.
4. Ondersteuning voor differentiatie: Ontwikkelingsgericht toetsen erkent dat studenten op verschillende niveaus kunnen presteren en moedigt differentiatie aan. Dit betekent dat instructie en beoordeling kunnen worden aangepast aan de individuele behoeften van studenten.
5. Ondersteuning voor metacognitieve vaardigheden: Het stimuleert ook de ontwikkeling van metacognitieve vaardigheden bij studenten, zoals zelfregulering, zelfreflectie en het vermogen om hun eigen leerproces te beheren.

In wezen gaat ontwikkelingsgericht toetsen verder dan het traditionele doel van toetsen, namelijk het meten van kennis en vaardigheden, en plaatst het de nadruk op het gebruik van toetsing als een middel om het leren te bevorderen en te verbeteren. Het biedt studenten de kans om te groeien en te ontwikkelen gedurende hun onderwijsreis en moedigt een positieve en constructieve benadering van beoordeling aan.

Wat is de relatie tussen formatief en summatief toetsen bij ontwikkelingsgericht toetsen

Binnen de context van ontwikkelingsgericht toetsen is er een nauwe relatie tussen formatieve en summatieve toetsing, maar ze hebben verschillende doelen en worden op verschillende momenten in het leerproces gebruikt. Hier is de relatie tussen formatief en summatief toetsen bij ontwikkelingsgericht toetsen:

Formatieve toetsing:

• Doel: Het primaire doel van formatieve toetsing is om het leerproces van studenten te ondersteunen en te verbeteren. Het richt zich op het verzamelen van informatie over waar studenten zich bevinden in hun leertraject, wat ze begrijpen en waar ze hulp nodig hebben.
• Timing: Formatieve toetsing vindt plaats tijdens het leerproces, vaak regelmatig en herhaaldelijk. Het wordt gebruikt om voortdurende feedback te geven en aanpassingen in de instructie te maken terwijl het leerproces plaatsvindt.
• Rol: Formatieve toetsing richt zich op de ontwikkeling van de student, waarbij docenten en studenten samenwerken om begrip op te bouwen en zwakke punten aan te pakken. Het moedigt actieve betrokkenheid van studenten aan en helpt hen om hun eigen leren te sturen.

Summatieve toetsing:

• Doel: Summatieve toetsing evalueert de prestaties en prestatieniveaus van studenten aan het einde van een leerperiode of een bepaalde taak. Het richt zich op het meten van wat studenten hebben geleerd en hoe goed ze de gestelde doelen hebben bereikt.
• Timing: Summatieve toetsing vindt plaats nadat het leerproces is voltooid of na een specifieke instructieperiode. Het resulteert vaak in cijfers of beslissingen over promotie, certificering of academische voortgang.
• Rol: Summatieve toetsing beoordeelt de prestaties van studenten en biedt een samenvattende evaluatie. Het heeft meestal minder invloed op het leerproces zelf, maar kan wel feedback geven die studenten kunnen gebruiken om toekomstige leeractiviteiten te verbeteren.

De relatie tussen formatieve en summatieve toetsing is dat formatieve toetsing kan bijdragen aan het succes van summatieve toetsing. De informatie die wordt verzameld tijdens formatieve toetsing kan worden gebruikt om instructie te verbeteren, zodat studenten beter zijn voorbereid op summatieve toetsen. Bovendien kan summatieve toetsing een gelegenheid bieden om het leerproces af te ronden en te evalueren hoe effectief de formatieve toetsing is geweest in het ondersteunen van het leren van studenten.

In wezen vullen formatieve en summatieve toetsing elkaar aan binnen ontwikkelingsgericht toetsen, waarbij formatieve toetsing de weg vrijmaakt voor succesvolle summatieve beoordelingen door gerichte feedback en begeleiding te bieden gedurende het hele leerproces.

Hoe verhoudt programmatisch toetsen zich tot formatief en summatief toetsen en ontwikkelingsgericht toetsen

Programmatisch toetsen is een benadering van toetsing die zowel formatieve als summatieve elementen integreert en is nauw verbonden met ontwikkelingsgericht toetsen. Laten we de relatie tussen programmatisch toetsen, formatief toetsen, summatief toetsen en ontwikkelingsgericht toetsen verkennen:

Programmatisch toetsen:

• Doel: Programmatisch toetsen heeft als doel een alomvattend beeld te geven van de prestaties, competenties en ontwikkeling van studenten gedurende een hele opleiding of programma. Het kijkt naar zowel de voortgang als de prestaties aan het einde.
• Timing: Het wordt gedurende een langere periode uitgevoerd, vaak gedurende de hele opleiding, en omvat meerdere beoordelingsmomenten en -methoden.
• Rol: Programmatisch toetsen gaat verder dan enkel formatieve of summatieve toetsing en integreert beide om een holistisch beeld van de studentprestaties te krijgen. Het benadrukt de ontwikkeling van competenties en vaardigheden tijdens het hele leerproces.

Formatief toetsen:

Rol in programmatisch toetsen: Formatief toetsen speelt een cruciale rol binnen programmatisch toetsen. Het wordt regelmatig gebruikt om de voortgang van studenten te meten en hen waardevolle feedback te geven om hun leren te verbeteren. Deze formatieve beoordelingen maken deel uit van het bredere programmatische toetsingsproces en dragen bij aan het ontwikkelen van competenties en het monitoren van groei.

Summatief toetsen:

Rol in programmatisch toetsen: Summatief toetsen wordt ook opgenomen in programmatisch toetsen, meestal aan het einde van een opleiding of programma. Het biedt een samenvattende beoordeling van wat studenten hebben geleerd en hoe goed ze de gestelde doelen hebben bereikt. Deze summatieve beoordelingen zijn een integraal onderdeel van de evaluatie binnen het programma.

Ontwikkelingsgericht toetsen:

Relatie tot programmatisch toetsen: Ontwikkelingsgericht toetsen is sterk verweven met programmatisch toetsen. Programmatisch toetsen heeft als doel de ontwikkeling van studenten gedurende hun hele opleiding te volgen, wat overeenkomt met de ontwikkelingsgerichte benadering van toetsen. Het combineert formatieve en summatieve beoordelingen om zowel leren als beoordelen te bevorderen.

In wezen is programmatisch toetsen een benadering van toetsen die de voordelen van zowel formatieve als summatieve toetsing erkent en ze in een geïntegreerd kader plaatst. Het stelt onderwijsinstellingen en docenten in staat om de voortgang en prestaties van studenten gedurende hun hele opleiding te volgen, en het is in lijn met de principes van ontwikkelingsgericht toetsen door de nadruk te leggen op groei, competentieontwikkeling en continue feedback. In deze benadering spelen formatief en summatief toetsen een complementaire rol om een volledig beeld van de studentprestaties en -ontwikkeling te creëren.

Is een datapunt bij programmatisch toetsen formatief of summatief

Bij programmatisch toetsen kunnen datapunten zowel formatief als summatief zijn, afhankelijk van het doel van de specifieke beoordeling en het moment waarop deze plaatsvindt binnen het bredere toetsingsproces. Laten we de twee mogelijkheden verkennen:

Formatief datapunt:

Als een datapunt formatief is, betekent dit dat het gericht is op het bieden van feedback en het ondersteunen van het leerproces van studenten. Het heeft tot doel om studenten te helpen begrijpen waar ze zich bevinden in hun leertraject en hoe ze hun prestaties kunnen verbeteren.

Formatieve datapunten kunnen bijvoorbeeld tussentijdse toetsen, oefenopdrachten, peer-assessments of andere beoordelingen zijn die worden gebruikt om studenten te begeleiden en hun leerproces te sturen.

Summatief datapunt:

Als een datapunt summatief is, betekent dit dat het gericht is op het evalueren van de prestaties of de mate waarin studenten de gestelde doelen of competenties hebben bereikt. Het heeft tot doel om een eindsamenvatting te bieden van wat studenten hebben geleerd.

Summatieve datapunten kunnen bijvoorbeeld eindtentamens, afsluitende projecten, diplomabeoordelingen of andere beoordelingen zijn die worden gebruikt om te bepalen of studenten klaar zijn om een bepaalde cursus of opleiding af te ronden.

Het belangrijkste kenmerk van programmatisch toetsen is dat het beide soorten datapunten combineert en integreert in een samenhangend beoordelingsproces. Hierdoor kunnen onderwijsinstellingen en docenten een uitgebreid beeld krijgen van de ontwikkeling en prestaties van studenten gedurende hun hele opleiding. Het zorgt voor een balans tussen het ondersteunen van leren (formatieve aspecten) en het beoordelen van prestaties (summatieve aspecten) om effectief onderwijs en beoordeling te bevorderen.

Wat is de rol van constructive alignment bij programmatisch toetsen

Constructive alignment is een belangrijk concept in het onderwijs dat de relatie benadrukt tussen leerdoelen, onderwijsactiviteiten en beoordelingen. Het speelt ook een cruciale rol bij programmatisch toetsen door ervoor te zorgen dat de toetsen in lijn zijn met de leerdoelen en het onderwijsproces. Hier is hoe constructive alignment verband houdt met programmatisch toetsen:

Vaststellen van leerdoelen:

Bij programmatisch toetsen begin je met het duidelijk definiëren van de leerdoelen voor een opleiding of programma. Deze leerdoelen beschrijven wat studenten moeten kunnen en weten aan het einde van hun studie.

Ontwerpen van onderwijsactiviteiten:

Constructive alignment houdt in dat onderwijsactiviteiten zorgvuldig worden ontworpen om studenten te helpen de leerdoelen te bereiken. De activiteiten moeten gericht zijn op het ontwikkelen van de kennis, vaardigheden en competenties die in de leerdoelen zijn gespecificeerd.

Ontwerpen van toetsen:

 Een cruciaal aspect van constructive alignment is ervoor te zorgen dat de toetsen in lijn zijn met de leerdoelen en de onderwijsactiviteiten. Dit betekent dat de toetsen moeten meten wat de leerdoelen beogen te bereiken en dat ze studenten vragen om te demonstreren wat ze hebben geleerd via de onderwijsactiviteiten.

Beoordelen van prestaties:

Bij programmatisch toetsen worden studenten op verschillende momenten in hun opleiding beoordeeld. Deze beoordelingen kunnen formatief of summatief zijn. Wat essentieel is, is dat de beoordelingen moeten worden afgestemd op de leerdoelen en de onderwijsactiviteiten. Hierdoor worden de prestaties van studenten gemeten op basis van wat er van hen wordt verwacht.

Feedback en verbetering:

Constructive alignment bevordert het gebruik van feedback van beoordelingen om het onderwijsproces te verbeteren. Als studenten tekortschieten bij het bereiken van de leerdoelen, kunnen docenten en het programma zelf de nodige aanpassingen maken om de effectiviteit van het onderwijs te verbeteren.

In het kader van programmatisch toetsen zorgt constructive alignment ervoor dat de toetsen een weerspiegeling zijn van de beoogde leerresultaten en dat ze dienen als waardevolle indicatoren van de voortgang en ontwikkeling van studenten gedurende hun hele opleiding. Het creëert een coherente en doelgerichte onderwijs- en beoordelingsomgeving die de kwaliteit van het onderwijs en de beoordeling verbetert en ervoor zorgt dat studenten de beoogde competenties en leerdoelen bereiken.